Η έρευνα και πειραματική ανάπτυξη (Ε&Α) περιλαμβάνει τη δημιουργική και συστηματική εργασία με στόχο την αύξηση του αποθέματος της γνώσης, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης για το ανθρώπινο είδος, τον πολιτισμό και την κοινωνία και την επινόηση νέων εφαρμογών της διαθέσιμης γνώσης. Σύμφωνα με τον ορισμό του Frascati Manual 2015 (OECD, 2015: ενότητες 2.5 ως 2.7), οι δραστηριότητες Ε&Α πρέπει να πληρούν πέντε κριτήρια: i) του νεωτερισμού, ii) της δημιουργικότητας, iii) της αντιμετώπισης ενός αβέβαιου αποτελέσματος, iv) της συστηματικότητας, και v) της δυνατότητας μεταφοράς και αναπαραγωγής. Η Ε&Α αποτελείται από τη βασική έρευνα, την εφαρμοσμένη έρευνα και την πειραματική ανάπτυξη.

Η Ε&Α ως καινοτομική δραστηριότητα. Εξ’ ορισμού, η εφαρμοσμένη έρευνα κατευθύνεται προς πρακτικούς σκοπούς ή στόχους, ενώ η πειραματική ανάπτυξη επιδιώκει την παραγωγή νέων προϊόντων ή διαδικασιών ή τη βελτίωση προϊόντων ή διαδικασιών που υπάρχουν ήδη. Άρα υπάρχει μια πρόθεση για τη δημιουργία καινοτομίας. Αν και η βασική έρευνα που στοχεύει να μεγαλώσει το απόθεμα της γνώσης μιας επιχείρησης, μπορεί να μην χρησιμοποιείται με στόχο τη δημιουργία συγκεκριμένων καινοτομιών κατά τη διάρκεια μιας περιόδου παρατήρησης, για πρακτικούς λόγους, κάθε δραστηριότητα Ε&Α που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις ή αναθέτουν εξωτερικά, εξ’ ορισμού θεωρείται καινοτομική δραστηριότητα για αυτές τις επιχειρήσεις.

Είθισται κάθε Ε&Α να είναι καινοτομική δραστηριότητα και συνεπώς δεν είναι γενικά απαραίτητο να καθοριστεί αν οι υπηρεσίες Ε&Α γίνονται με σκοπό την καινοτομία. Η εφαρμοσμένη έρευνα και η πειραματική ανάπτυξη διεξάγονται για την παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων. Ακόμη και η βασική έρευνα μπορεί να έχει ως απώτερο στόχο την καινοτομία, αν και, όπως έχει οριστεί, μπορεί να μην διεξάγεται έχοντας κατά νου κάποια συγκεκριμένη άμεση εμπορική υλοποίηση ή  χρήση (OECD, 2015: παράγραφος 7.47).

Οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία είναι όλη η προσπάθεια που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις για τους χρήστες μιας καινοτομίας μετά την υλοποίησή της, αλλά μέσα στην περίοδο παρατήρησης. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες του μάρκετινγκ, η κατάρτιση των εργαζομένων και η εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Αυτές οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία μπορεί να είναι κρίσιμες για την επιτυχία μιας καινοτομίας, αλλά δεν περιλαμβάνονται στον ορισμό της καινοτομικής δραστηριότητας.

Στη διαχείριση της καινοτομίας περιλαμβάνονται όλες οι συστηματικές δραστηριότητες για τον σχεδιασμό, τη διεύθυνση και τον έλεγχο των εσωτερικών και εξωτερικών πόρων που διατίθενται για την καινοτομία. Εδώ περιλαμβάνεται και ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονται οι πόροι για την καινοτομία, ο επιμερισμός των αρμοδιοτήτων και της λήψης αποφάσεων στους εργαζομένους, η διαχείριση της συνεργασίας με εξωτερικούς συνεργάτες, η ενσωμάτωση των εισροών, που προέρχονται από εξωτερικά μέρη, στις καινοτομικές δραστηριότητες μιας επιχείρησης, και οι δραστηριότητες παρακολούθησης των αποτελεσμάτων της καινοτομίας και υποστήριξης της μάθησης από την εμπειρία. Στη διαχείριση της καινοτομίας περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες για την καθιέρωση πολιτικών, στρατηγικών, στόχων, διαδικασιών, δομών, ρόλων και αρμοδιοτήτων που οργανώνουν την ενασχόληση με την καινοτομία μέσα στην επιχείρηση, όπως επίσης και οι μηχανισμοί για την αποτίμηση και την αξιολόγησή τους.

Περιλαμβάνονται εδώ η αγορά, η μίσθωση ή η απόκτηση κτιρίων, μηχανημάτων, εξοπλισμού ή η παραγωγή με ίδιους πόρους τέτοιων αγαθών για ίδια χρήση. Η απόκτηση ή η μίσθωση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων μπορεί να αποτελούν καινοτομική δραστηριότητα αυτές καθαυτές, όπως συμβαίνει όταν μια επιχείρηση αγοράζει εξοπλισμό, που τα χαρακτηριστικά του διαφέρουν σημαντικά από τον υπάρχοντα εξοπλισμό που χρησιμοποιεί στις επιχειρησιακές διαδικασίες της. Η απόκτηση ενσώματων κεφαλαιουχικών αγαθών δεν αποτελεί γενικά καινοτομική δραστηριότητα, αν αφορά επενδύσεις αντικατάστασης ή επέκτασης κεφαλαίου που παραμένουν αμετάβλητες ή με μικρές μόνο αλλαγές σε σύγκριση με το υπάρχον απόθεμα ενσώματου κεφαλαίου. Η μίσθωση ή ενοικίαση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων αποτελεί καινοτομική δραστηριότητα αν τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη καινοτομιών προϊόντος ή επιχειρησιακής διαδικασίας.

Στις δραστηριότητες ανάπτυξης λογισμικού και βάσεων δεδομένων περιλαμβάνονται:

• Η ανάπτυξη μέσα στην επιχείρηση και η αγορά λογισμικού υπολογιστών, οι περιγραφές των προγραμμάτων και το υποστηρικτικό υλικό, που αφορά τόσο τα συστήματα όσο και τις εφαρμογές λογισμικού (εδώ περιλαμβάνονται και τα τυποποιημένα πακέτα λογισμικού, οι κατά παραγγελία λύσεις λογισμικού και το λογισμικό που είναι ενσωματωμένο σε προϊόντα ή εξοπλισμό).
• Η απόκτηση, η ανάπτυξη μέσα στην επιχείρηση και η ανάλυση βάσεων δεδομένων για υπολογιστές και άλλες μηχανογραφημένες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων σε ιδιόκτητες βάσεις δεδομένων για υπολογιστές και των δεδομένων που αποκτώνται από τις διαθέσιμες δημόσιες εκθέσεις ή από το διαδίκτυο.
• Οι δραστηριότητες για την αναβάθμιση ή την επέκταση των λειτουργιών των συστημάτων των τεχνολογιών της πληροφορικής, συμπεριλαμβανομένων των υπολογιστικών προγραμμάτων και των βάσεων δεδομένων. Εδώ περιλαμβάνονται και η στατιστική ανάλυση δεδομένων και οι δραστηριότητες εξόρυξης δεδομένων.

Η ανάπτυξη λογισμικού είναι καινοτομική δραστηριότητα όταν χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη νέων ή βελτιωμένων επιχειρησιακών διαδικασιών ή προϊόντων, όπως είναι τα παιχνίδια του ηλεκτρονικού υπολογιστή, τα συστήματα εφοδιαστικής ή το λογισμικό για την ολοκλήρωση επιχειρησιακών διαδικασιών. Οι δραστηριότητες που αφορούν βάσεις δεδομένων αποτελούν καινοτομική δραστηριότητα όταν χρησιμοποιούνται για την καινοτομία, όπως είναι οι αναλύσεις δεδομένων για τις ιδιότητες των υλικών ή για τις προτιμήσεις των πελατών.

Στις δραστηριότητες κατάρτισης των εργαζομένων περιλαμβάνονται όλες οι δραστηριότητες που πληρώνονται ή επιδοτούνται από την επιχείρηση, για να αναπτυχθούν η γνώση και οι δεξιότητες που απαιτούνται για το συγκεκριμένο επάγγελμα, την απασχόληση ή τα καθήκοντα των εργαζομένων μιας επιχείρησης. Στην κατάρτιση των εργαζομένων περιλαμβάνονται η κατάρτιση στον χώρο εργασίας και η εκπαίδευση που σχετίζεται με την εργασία και παρέχεται από κέντρα κατάρτισης και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στα παραδείγματα κατάρτισης ως καινοτομική δραστηριότητα περιλαμβάνονται η κατάρτιση του προσωπικού στη χρήση καινοτομιών, όπως είναι τα νέα συστήματα λογισμικού της εφοδιαστικής ή ο νέος εξοπλισμός, και η κατάρτιση που σχετίζεται με την υλοποίηση μιας καινοτομίας, όπως είναι οι οδηγίες που δίνονται στο προσωπικό του τμήματος μάρκετινγκ ή σε πελάτες για τη γνωριμία με μια καινοτομία προϊόντος.

Στις δραστηριότητες που σχετίζονται με την πνευματική ιδιοκτησία (ΠΙ) περιλαμβάνονται η προστασία ή εκμετάλλευση της γνώσης, που δημιουργείται συχνά μέσω έρευνας και πειραματικής ανάπτυξης (Ε&Α), η ανάπτυξη λογισμικού και η μηχανική, η σχεδίαση και οι άλλες δημιουργικές εργασίες. Στις δραστηριότητες ΠΙ περιλαμβάνονται όλες οι διοικητικές υπηρεσίες και οι νομικές εργασίες για την αίτηση, την εγγραφή στο μητρώο, την τεκμηρίωση, τη διαχείριση, την εμπορία, την παραχώρηση άδειας χρήσης σε τρίτους, τη διάθεση και την άσκηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ) της επιχείρησης, όλες οι δραστηριότητες για την απόκτηση ΔΠΙ από άλλους οργανισμούς, όπως είναι η απόκτηση άδειας εκμετάλλευσης ή η άμεση απόκτηση ΠΙ και οι δραστηριότητες πώλησης ΠΙ σε τρίτους. Οι δραστηριότητες ΠΙ που αφορούν ιδέες, εφευρέσεις και νέα ή βελτιωμένα προϊόντα ή επιχειρησιακές διαδικασίες, που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της περιόδου παρατήρησης είναι καινοτομικές δραστηριότητες.

Στις δραστηριότητες μάρκετινγκ και εδραίωσης επωνυμίας περιλαμβάνονται η έρευνα αγοράς και η δοκιμή στην αγορά, οι μέθοδοι τιμολόγησης, η τοποθέτηση και η προώθηση προϊόντος, η διαφήμιση προϊόντος, η προώθηση προϊόντων σε εμπορικές εκθέσεις και η ανάπτυξη στρατηγικών του μάρκετινγκ. Οι δραστηριότητες του μάρκετινγκ για υπάρχοντα προϊόντα αποτελούν καινοτομικές δραστηριότητες μόνον αν η ίδια η πρακτική του μάρκετινγκ αποτελεί καινοτομία.

Η μηχανική (engineering), η σχεδίαση και οι άλλες δημιουργικές εργασίες καλύπτουν τις πειραματικές και δημιουργικές δραστηριότητες που μπορεί να είναι στενά συνδεδεμένες με την έρευνα και πειραματική ανάπτυξη (Ε&Α), αλλά δεν πληρούν και τα πέντε κριτήρια της Ε&Α. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία ή οι επικουρικές δραστηριότητες στην Ε&Α, ή οι δραστηριότητες που διεξάγονται ανεξάρτητα από την Ε&Α. Η μηχανική αφορά τις διαδικασίες, τις μεθόδους και τα πρότυπα της παραγωγής και του ποιοτικού ελέγχου. Η σχεδίαση περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων για την ανάπτυξη νέων ή τροποποιημένων λειτουργιών, μορφών ή εμφάνισης των αγαθών, των υπηρεσιών ή των διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρησιακών διαδικασιών που χρησιμοποιούνται από την ίδια την επιχείρηση. Οι άλλες δημιουργικές εργασίες περιλαμβάνουν όλες τις δραστηριότητες για την απόκτηση νέας γνώσης ή την εφαρμογή της γνώσης με έναν νεωτεριστικό τρόπο, που δεν πληροί, όμως, τις ειδικές απαιτήσεις της Ε&Α για τον νεωτερισμό και την αβεβαιότητα (που σχετίζεται επίσης με τον μη πρόδηλο χαρακτήρα). Το μεγαλύτερο τμήμα της σχεδίασης και των άλλων δημιουργικών εργασιών, είναι καινοτομικές δραστηριότητες με εξαίρεση τις μικρές αλλαγές στη σχεδίαση, που δεν πληρούν τις απαιτήσεις της καινοτομίας. Πολλές δραστηριότητες μηχανικής δεν είναι καινοτομικές δραστηριότητες, όπως είναι η καθημερινή παραγωγή και οι διαδικασίες ποιοτικού ελέγχου για υπάρχουσες διεργασίες.

1. Ψηφιακές τεχνολογίες
2. Ψηφιακοποίηση των επιχειρήσεων
3. Ειδικοί ΤΠΕ

1. Ψηφιακές τεχνολογίες

Τα μαζικά δεδομένα (Big Data) δημιουργούνται από δραστηριότητες που διεξάγονται ηλεκτρονικά και από επικοινωνίες μεταξύ μηχανών (π.χ. δεδομένα που παράγονται από δραστηριότητες μέσων κοινωνικών δικτύωσης, από παραγωγικές διαδικασίες, κ.λπ.). Τα κύρια χαρακτηριστικά των μαζικών δεδομένων (Big Data) είναι:

Η ανάλυση των μαζικών δεδομένων (Big Data analysis) αναφέρεται στη χρήση τεχνικών, τεχνολογιών και εργαλείων λογισμικού για την ανάλυση μαζικών δεδομένων που προέρχονται από πηγές δεδομένων της δικής σας επιχείρησης ή από άλλες πηγές δεδομένων.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η τρισδιάστατη εκτύπωση (3D), αφορά τη χρήση είτε ειδικών εκτυπωτών από την ίδια την επιχείρηση είτε  υπηρεσιών εκτύπωσης που παρέχονται από άλλες επιχειρήσεις, για τη δημιουργία τρισδιάστατων φυσικών αντικειμένων χρησιμοποιώντας ψηφιακή τεχνολογία.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Οι τεχνολογίες αυτοματισμών και ρομποτικής είναι τεχνολογίες που επιτρέπουν τον έλεγχο μηχανών, με αυτόματο τρόπο, τη χρήση τους για πολλαπλούς σκοπούς και τον επαναπρογραμματισμό τους. Εφαρμογές αυτών των τεχνολογιών χρησιμοποιούνται σε αυτόματες επιχειρησιακές διαδικασίες κυρίως στη Βιομηχανία.

Πηγή: International Federation of Robotics, Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations.

Ένα βιομηχανικό ρομπότ, είναι ένας αυτόματα ελεγχόμενος, επαναπρογραμματιζόμενος χειριστής, πολλαπλών χρήσεων, προγραμματιζόμενος σε τρεις ή περισσότερους άξονες, ο οποίος μπορεί να σταθεροποιηθεί στη θέση του, είτε να χρησιμοποιηθεί σε εφαρμογές βιομηχανικού αυτοματισμού. Τα περισσότερα βιομηχανικά ρομπότ βασίζονται στον βραχίονα ρομπότ με μια σταθερή βάση και μια σειρά συνδέσμων και αρμών με ένα τελεστή λήξης που εκτελεί το έργο.
Ένα ρομπότ παροχής υπηρεσιών, είναι μια μηχανή που διαθέτει ένα βαθμό αυτονομίας και είναι σε θέση να λειτουργεί σε πολύπλοκο και δυναμικό περιβάλλον που μπορεί να απαιτεί αλληλεπίδραση με άτομα, αντικείμενα ή άλλες συσκευές, εξαιρουμένης της χρήσης του σε εφαρμογές βιομηχανικού αυτοματισμού. Τα ρομπότ παροχής υπηρεσιών έχουν σχεδιαστεί για να ταιριάζουν με τα καθήκοντά τους, να εργάζονται στον αέρα (π.χ. ως drone), κάτω από το νερό ή στην ξηρά, χρησιμοποιώντας τροχούς ή πόδια για να επιτύχουν κινητικότητα με τα χέρια και τους τελεστές λήξης να αλληλεπιδρούν φυσικά και συχνά χρησιμοποιούνται στις εργασίες επιθεώρησης και συντήρησης.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναφέρεται σε υπολογιστικά συστήματα που χρησιμοποιούν τεχνολογίες όπως εξόρυξη γνώσης από κείμενα, αναγνώριση φωνής, μηχανική μάθηση, κ.α., προκειμένου να συλλέξουν ή/και να χρησιμοποιήσουν δεδομένα με στόχο να προβλέψουν, προτείνουν, αποφασίσουν, με διάφορους βαθμούς αυτονομίας, την καλύτερη δράση για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.
Τα συστήματα ΤΝ μπορεί να είναι αποκλειστικά βασισμένα σε λογισμικό/προγράμματα, π.χ. ρομπότ συνομιλίας, αυτόματοι μεταφραστές κειμένου, επεξεργασία φυσικής γλώσσας, ανάλυση δεδομένων βασισμένη σε τεχνικές μηχανικής μάθησης, κτλ.
Ή μπορεί να ενσωματώνονται σε συσκευές, π.χ. ρομπότ για την αυτοματοποίηση της αποθήκης η της γραμμής παραγωγής, κτλ.

Πηγή: EUROSTAT, Community Survey on ICT Usage and E-commerce in Enterprisess 2021.

Το υπολογιστικό νέφος (cloud computing) αναφέρεται στις υπηρεσίες τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται μέσω του διαδικτύου για την πρόσβαση σε λογισμικό, υπολογιστική δύναμη, χωρητικότητα αποθήκευσης κλπ. Αυτές οι υπηρεσίες έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

• παραδίδονται από τους εξυπηρετητές (servers) των παρόχων της υπηρεσίας του υπολογιστικού νέφους
• μπορούν εύκολα να ανέβουν ή να κατέβουν κλίμακα (π.χ. αριθμός χρηστών ή αλλαγή χωρητικότητας αποθήκευσης)
• μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατόπιν παραγγελίας από τον χρήστη, τουλάχιστον μετά από την αρχική εγκατάσταση (χωρίς ανθρώπινη επαφή με τον πάροχο της υπηρεσίας)
• είναι πληρωμένες, είτε ανά χρήστη, βάσει της χρησιμοποιημένης χωρητικότητας, είτε είναι προπληρωμένες.

Το υπολογιστικό νέφος μπορεί να περιλαμβάνει συνδέσεις μέσω Εικονικών Ιδιωτικών Δικτύων (Virtual Private Networks).

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Το Διαδίκτυο των πραγμάτων (Internet of Things- IoT) αναφέρεται σε διασυνδεδεμένες συσκευές ή συστήματα, συχνά αποκαλούμενες «έξυπνες» συσκευές ή συστήματα που συλλέγουν και ανταλλάσσουν δεδομένα και μπορούν να παρακολουθούνται ή να ελέγχονται από απόσταση μέσω του Διαδικτύου. Παραδείγματα χρήσης:

• «έξυπνοι» θερμοστάτες, «έξυπνοι» λαμπτήρες ή «έξυπνοι» μετρητές,
• ετικέτες ταυτοποίησης-εντοπισμού σημάτων ραδιοσυχνότητας (RFID) ή πρωτοκόλλου Internet (IP) που εφαρμόζονται ή ενσωματώνονται σε ένα προϊόν ή αντικείμενο με παραγγελία για τον εντοπισμό τους.
• αισθητήρες για την παρακολούθηση των αναγκών κίνησης ή συντήρησης οχημάτων που παρακολουθούνται μέσω του Διαδικτύου.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η τεχνολογία αλυσίδας συναλλαγών (Blockchain technology) είναι μία νέα τεχνολογία που παρουσιάζεται ως μία δημόσια διανεμημένη σειρά δεδομένων (ledger) χωρισμένη σε χρονικά αριθμημένα τμήματα (blocks), ενώ δεν είναι δυνατόν να τροποποιηθεί το ιστορικό της. Οι τεχνολογίες αυτές επιτρέπουν σε διαφορετικά μέρη να αλληλοεπιδράσουν σε ασφαλείς συναλλαγές χωρίς κανένα ενδιάμεσο. Κάθε καινούρια ομάδα καταχωρήσεων (block) συνδέεται με τις προηγούμενες, δημιουργώντας μία αλυσίδα καταχωρίσεων (blockchain). Είναι ευρέως γνωστή ως η τεχνολογία πίσω από τα κρυπτονομίσματα, αλλά είναι επίσης σχετική για πολλά ακόμα πεδία ενδιαφέροντος. Αυτά, περιέχουν ενδεικτικά την ψηφιακή αναγνώριση, τα δικαιώματα κτήσης, την καταμέτρηση ψήφων, τη διαφύλαξη και διαφάνεια δημοσιονομικών και άλλων αρχείων, την πιστοποίηση προϊόντων και υπηρεσιών, τα κοινωνικά δίκτυα, τους τραπεζικούς, ασφαλιστικούς και κατασκευαστικούς τομείς.

Πηγή: Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations, OECD Blockchain Primer

Οι τεχνολογίες ασύρματων δικτύων 5^ης γενιάς (5G mobile broadband netwroks) είναι βελτιωμένες τεχνολογίες ασύρματων δικτύων. Έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα την σύνδεση όχι μόνο κινητών τηλεφώνων, αλλά πολύ περισσότερων συσκευών στο internet, ενώ παράλληλα έχουν ικανότητα διαχείρισης μεγάλων όγκων δεδομένων. Επιπλέον οι ταχύτητες σύνδεσης είναι πολλαπλάσιες των δικτύων 4^ης γενιάς (4G). Σημαντικό όφελος των δικτύων 5G είναι η πολύ χαμηλή απόκριση (latency) τους, δηλαδή ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσουν τα δεδομένα από μία συσκευή στον τελικό προορισμό τους. Εφαρμογές τεχνολογιών ασύρματων δικτύων ενδεικτικά χρησιμοποιούνται στην Αυτοκινητοβιομηχανία, τις Μεταφορές, την Εφοδιαστική Αλυσίδα, τη Βιομηχανία, τα Δίκτυα Υποδομών και την Υγεία.

Πηγή: OECD, The road to 5G networks: Experience to date and future developments, Digital Economy Papers, 2019. Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations

Μια διεπαφή προγραμματισμού εφαρμογών (Application Programming Interface - API) είναι ένα σύνολο κανόνων που επιτρέπει σε εφαρμογές λογισμικού να επικοινωνούν, παρέχοντας ένα τυποποιημένο τρόπο πρόσβασης και αξιοποίησης των πόρων ενός ψηφιακού συστήματος  (λειτουργίες, δεδομένα, χαρακτηριστικά).

Πηγή: ΕΚΤ, JRC, OECD

Οι Τεχνολογίες Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού αναφέρονται σε τεχνικά συστήματα ή εφαρμογές που προωθούνται και διανέμονται με βάση την ελεύθερη χρήση, την πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα και τη δυνατότητα τροποποίησης και προσαρμογής τους από τους χρήστες.

Πηγή: ΕΚΤ, OECD

2. Ψηφιακοποίηση των επιχειρήσεων
Η ψηφιακοποίηση (digitalization) των λειτουργιών των επιχειρήσεων αναφέρεται στην ανάπτυξη ή υιοθέτηση διαδικασιών, δομών και δραστηριοτήτων που αξιοποιούν τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών.

Πηγή: ΕΚΤ, OECD

3. Ειδικοί ΤΠΕ
Ως ειδικοί ΤΠΕ στις Τεχνολογίες Πληροφόρησης και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) oρίζονται οι άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν, να λειτουργούν και να διατηρούν συστήματα ΤΠΕ και για τους οποίους οι ΤΠΕ αποτελούν τον κύριο μέρος της εργασίας τους.

Πηγή: ΕΚΤ, Eurostat
 

Για τις ανάγκες των στατιστικών Ε&Α, το προσωπικό Ε&Α κατανέμεται  σε δύο κατηγορίες με βάση το είδος της εργασίας που προσφέρει στην έρευνα:

• Ερευνητές: Επαγγελματίες που εμπλέκονται στη σύλληψη ή τη δημιουργία νέας γνώσης. Διεξάγουν έρευνα και βελτιώνουν ή αναπτύσσουν έννοιες, θεωρίες, πρότυπα, τεχνικές, εξοπλισμό, λογισμικό ή επιχειρησιακές μεθόδους. Στους ερευνητές εντάσσονται και οι διδακτορικοί φοιτητές. 
• Λοιπό προσωπικό Ε&Α: Τεχνικοί και ισοδύναμο προσωπικό, των οποίων οι κύριες εργασίες απαιτούν τεχνική γνώση και εμπειρία σε ένα ή περισσότερα πεδία της μηχανικής, των φυσικών επιστημών και των επιστημών ζωής ή των κοινωνικών, ανθρωπιστικών επιστημών και των τεχνών. Συμμετέχουν σε Ε&Α εκτελώντας ερευνητικές και τεχνικές εργασίες που συμπεριλαμβάνουν την εφαρμογή εννοιών και λειτουργικών μεθόδων και τη χρήση ερευνητικού εξοπλισμού, υπό την επίβλεψη ερευνητών. Επίσης, προσωπικό που εκτελεί διάφορες εργασίες που συνδέονται άμεσα με δραστηριότητες Ε&Α και είναι απαραίτητες για την ολοκλήρωσή τους όπως ειδικευμένοι και ανειδίκευτοι τεχνίτες και διοικητικό, γραμματειακό και υπαλληλικό προσωπικό που συμμετέχει σε έργα Ε&Α ή σχετίζεται άμεσα με τέτοια έργα.

  Οδηγίες - Διευκρινίσεις 

• Παρακαλούμε να καταγράψετε όλο το προσωπικό που απασχολήθηκε σε δραστηριότητες Ε&Α ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας που είχε (μόνιμο ή έκτακτο προσωπικό, συμβάσεις ορισμένου χρόνου, συμβάσεις έργου, πλήρης ή μερική απασχόληση, άμισθοι, επισκέπτες, υπότροφοι, κ.λπ.).
• Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η πραγματοποίηση των δραστηριοτήτων Ε&Α από το προσωπικό στις εγκαταστάσεις του φορέα σας. Ερευνητής ο οποίος εργάζεται προσωρινά σε άλλο φορέα δεν θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο προσωπικό, ανεξάρτητα αν αμείβεται από τον δικό σας φορέα. Αντίθετα, θα πρέπει να συμπεριληφθούν εξωτερικοί συνεργάτες οι οποίοι παρέχουν επί τόπου υπηρεσίες και χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις σας.
• Στις δραστηριότητες Ε&Α συμπεριλαμβάνεται και η διαχείριση έργων Ε&Α (project management).

ΙΣΟΔΥΝΑΜΑ ΠΛΗΡΟΥΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ  

• Το Ισοδύναμο Πλήρους Απασχόλησης (ΙΠΑ) του προσωπικού Ε&Α ορίζεται ως ο λόγος των ωρών εργασίας που πραγματικά αφιερώθηκαν σε Ε&Α κατά τη διάρκεια μίας συγκεκριμένης περιόδου αναφοράς (συνήθως ένα ημερολογιακό έτος) προς το συνολικό αριθμό των συμβατικών ωρών εργασίας κατά την ίδια περίοδο από ένα άτομο ή από μία ομάδα.
  • Το ΙΠΑ χρησιμοποιείται για τη μέτρηση του απασχολούμενου προσωπικού σε Ε&Α με συγκρίσιμο τρόπο και υπολογίζεται με βάση τον χρόνο που κάθε άτομο αφιερώνει σε δραστηριότητες Ε&Α. Ως εκ τούτου, ένας εργαζόμενος πλήρους απασχόλησης σε Ε&Α κατά τη διάρκεια ενός έτους λογίζεται ως ένα ΙΠΑ ενώ ένας μερικής απασχόλησης λογίζεται ως ποσοστό ενός ΙΠΑ σε αναλογία με τις ώρες απασχόλησής του σε Ε&Α.
  • Για παράδειγμα, ερευνητής με πλήρη απασχόληση σε όλη τη διάρκεια του 2016 που αφιερώνει 30% του χρόνου του σε δραστηριότητες Ε&Α (βάσει των πάγιων αρμοδιοτήτων του) και το υπόλοιπο σε άλλες δραστηριότητες (διδασκαλία, διοίκηση, κ.λπ.) ισοδυναμεί με 0,3 ΙΠΑ. Εάν το άτομο αυτό συμμετέχει επιπλέον και σε δύο ερευνητικά έργα στα οποία αφιέρωσε συνολικά 3 ανθρωπομήνες μέσα στο 2016, οι οποίοι αντιστοιχούν σε 0,25 ΙΠΑ η συνολική απασχόλησή του σε Ε&Α είναι 0,55 ΙΠΑ (δηλαδή 0,30+0,25=0,55).
  • Αντίστοιχα, εξωτερικός συνεργάτης με πλήρη απασχόληση σε ερευνητικό πρόγραμμα για διάστημα 6 μηνών το 2016 ισοδυναμεί με 0,5 ΙΠΑ.   

Οι δραστηριότητες Ε&Α που γίνονται με αναθέσεις σε εξωτερικούς συνεργάτες ή φορείς και πραγματοποιούνται εκτός του φορέα ΔΕΝ πρέπει να δηλωθούν στις εσωτερικές δαπάνες.

Οδηγίες - Διευκρινίσεις

•     Τα στοιχεία αφορούν δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν εντός του έτους (π.χ. 2016) απολογιστικά όπως προκύπτουν από τις αντίστοιχες λογιστικές εγγραφές
•     Οι δαπάνες ΔΕΝ πρέπει να συμπεριλαμβάνουν ΦΠΑ.
•     Για τα πολυετή προγράμματα πρέπει να απομονώσετε το μέρος των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν στο έτος αναφοράς (π.χ. 2016).
•     Στις περιπτώσεις που μια δαπάνη αφορά και άλλες δραστηριότητες πλην των δραστηριοτήτων Ε&Α (π.χ. αμοιβές προσωπικού που απασχολείται και σε άλλες δραστηριότητες, γενικά έξοδα λειτουργίας κ.λπ.) δηλώνεται μόνο το μέρος που αφορά δραστηριότητες Ε&Α (π.χ. επιμερισμός αμοιβών προσωπικού με βάση τα ΙΠΑ που δηλώθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, επιμερισμός γενικών εξόδων με βάση pro rata κ.λπ.)   
•     Για τις δαπάνες κεφαλαίου (αγορά κτιρίων, γης, οργάνων και εξοπλισμού) δηλώνεται το συνολικό κόστος αγοράς το έτος που πραγματοποιήθηκε η αγορά και όχι το κόστος απόσβεσης. Συνεπώς πρέπει να καταγραφεί το συνολικό κόστος των αγορών που πραγματοποιήθηκαν εντός του εκάστοτε έτους.

Σε κάποιες περιπτώσεις όπως π.χ. σε ευρωπαϊκά έργα, ένας φορέας μπορεί να λαμβάνει το σύνολο της χρηματοδότησης (π.χ. ως εθνικό σημείο επαφής του έργου) κι έπειτα να το διαμοιράζει σε άλλους φορείς που είναι οι εταίροι του ίδιου έργου. Ο φορέας που έχει αναλάβει την μεταφορά των ποσών χρηματοδότησης στους εταίρους, ΔΕΝ θα πρέπει να περιλαμβάνει αυτά τα ποσά ως δαπάνες E&A στο παρόν ερωτηματολόγιο

• Τα στοιχεία αφορούν δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν εντός του έτους (π.χ. 2016 ) απολογιστικά όπως προκύπτουν από τις αντίστοιχες λογιστικές εγγραφές.
• Οι δαπάνες ΔΕΝ πρέπει να συμπεριλαμβάνουν ΦΠΑ.
• Για τα πολυετή προγράμματα πρέπει να απομονώσετε το μέρος των δαπανών που πραγματοποιήθηκε στο έτος αναφοράς (π.χ. 2016).
• Στις περιπτώσεις που μια δαπάνη αφορά και άλλες δραστηριότητες πλην των δραστηριοτήτων Ε&Α (π.χ. αμοιβές προσωπικού που απασχολείται και σε άλλες δραστηριότητες, γενικά έξοδα λειτουργίας κ.λπ.) δηλώνεται μόνο το μέρος που αφορά δραστηριότητες Ε&Α (π.χ. επιμερισμός αμοιβών προσωπικού με βάση τα ΙΠΑ που δηλώθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, επιμερισμός γενικών εξόδων με βάση pro rata κ.λπ.).
• Για τις δαπάνες κεφαλαίου (αγορά κτιρίων, γης, οργάνων και εξοπλισμού) δηλώνεται το συνολικό κόστος αγοράς το έτος που πραγματοποιήθηκε η αγορά και όχι το κόστος απόσβεσης. Συνεπώς πρέπει να καταγραφεί το συνολικό κόστος των αγορών που πραγματοποιήθηκαν εντός του εκάστοτε έτους.

• Για τον υπολογισμό των δαπανών που αφορούν σε Ε&Α  προτείνονται τα παρακάτω βήματα:

-          (α) Να προσδιορίσετε το κόστος του προσωπικού της επιχείρησής σας που απασχολείται σε Ε&Α βάσει του αριθμού ατόμων και των ΙΠΑ του προσωπικού που έχετε καταγράψει στην ενότητα Β του παρόντος ερωτηματολογίου (βλ. πίνακα Β.1, στήλη: «Προσωπικό της επιχείρησης») (λογ. 60 «Αμοιβές και Έξοδα Προσωπικού» της ομάδας 6 του Ελληνικού Γενικού Λογιστικού Σχεδίου (Ε.Γ.Λ.Σ.) ).

-          (β) Να προσδιορίσετε το κόστος των συνεργατών της επιχείρησης που απασχολούνται σε Ε&Α βάσει του αριθμού και των ΙΠΑ των συνεργατών που έχετε καταγράψει στην ενότητα Β (βλ. πίνακα Β.1, στήλη: «On-site συνεργάτες που αμείβονται από την επιχείρηση») (λογ. 61 «Αμοιβές και Έξοδα Τρίτων» της ομάδας 6 του Ελληνικού Γενικού Λογιστικού Σχεδίου (Ε.Γ.Λ.Σ.) ).

-          (γ) Να προσδιορίσετε τα λοιπά λειτουργικά έξοδα (πλην του κόστους προσωπικού και συνεργατών της επιχείρησης) τα οποία σχετίζονται με διάφορα έξοδα, όπως ενοίκια, τηλεφωνικά έξοδα, ΔΕΗ, αναλώσιμα κτλ. και να καταγράψετε μόνο το μέρος αυτών των εξόδων που αφορά στην υποστήριξη της Ε&Α στην επιχείρησή σας. (Ομάδα 6 «Οργανικά Έξοδα κατ’ είδος» του Ελληνικού Γενικού Λογιστικού Σχεδίου (Ε.Γ.Λ.Σ.) -π.χ. λογ. 62 «Παροχές τρίτων», λογ. 64 «Διάφορα Έξοδα»). Σημείωση: Οι δαπάνες ΔΕΝ πρέπει να συμπεριλαμβάνουν ΦΠΑ.

-        (δ) Να προσδιορίσετε τις δαπάνες κεφαλαίου (π.χ. κόστος αγοράς ακινήτων, κόστος αγοράς μεγάλης αξίας εξοπλισμού, έξοδα κατασκευών κτλ.) που αφορούν μόνο σε Ε&Α.

• Ερευνητές: Επαγγελματίες που εμπλέκονται στη σύλληψη ή τη δημιουργία νέας γνώσης. Διεξάγουν έρευνα και βελτιώνουν ή αναπτύσσουν έννοιες, θεωρίες, πρότυπα, τεχνικές, εξοπλισμό, λογισμικό ή επιχειρησιακές μεθόδους. Στους ερευνητές εντάσσονται και οι διδακτορικοί φοιτητές. Επίσης, η εποπτεία της ερευνητικής δραστηριότητας διδακτορικών φοιτητών αποτελεί Ε&Α. 
• Λοιπό προσωπικό Ε&Α: Τεχνικοί και ισοδύναμο προσωπικό, των οποίων οι κύριες εργασίες απαιτούν τεχνική γνώση και εμπειρία σε ένα ή περισσότερα πεδία της μηχανικής, των φυσικών επιστημών και των επιστημών ζωής ή των κοινωνικών, ανθρωπιστικών επιστημών και των τεχνών. Συμμετέχουν σε Ε&Α εκτελώντας ερευνητικές και τεχνικές εργασίες που συμπεριλαμβάνουν την εφαρμογή εννοιών και λειτουργικών μεθόδων και τη χρήση ερευνητικού εξοπλισμού, υπό την επίβλεψη ερευνητών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνεται επίσης προσωπικό που εκτελεί διάφορες εργασίες που συνδέονται άμεσα με δραστηριότητες Ε&Α και είναι απαραίτητες για την ολοκλήρωσή τους όπως ειδικευμένοι και ανειδίκευτοι τεχνίτες καθώς και διοικητικό, γραμματειακό και υπαλληλικό προσωπικό που συμμετέχει σε έργα Ε&Α ή σχετίζεται άμεσα με τέτοια έργα.

  Οδηγίες – Διευκρινίσεις 

• Είναι πιθανό η παραπάνω ταξινόμηση να μην ανταποκρίνεται στις κατηγορίες προσωπικού που εφαρμόζονται στην επιχείρησή σας. Ωστόσο, παρακαλούμε να ταξινομήσετε τους απασχολούμενους σε Ε&Α σε κάθε μία από τις δύο παραπάνω κατηγορίες με βάση τις περιγραφές που δίνονται.
• Παρακαλούμε να καταγράψετε όλο το προσωπικό που απασχολήθηκε σε δραστηριότητες Ε&Α ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας που είχε (μόνιμο ή έκτακτο προσωπικό, συμβάσεις ορισμένου χρόνου, συμβάσεις έργου, πλήρης ή μερική απασχόληση, άμισθοι, επισκέπτες, υπότροφοι, κ.λπ.).
• Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η πραγματοποίηση των δραστηριοτήτων Ε&Α από το προσωπικό στις εγκαταστάσεις της επιχείρησής σας. Ερευνητής ο οποίος εργάζεται προσωρινά σε άλλον φορέα/επιχείρηση δεν θα πρέπει να συμπεριληφθεί στο προσωπικό, ανεξάρτητα αν αμείβεται από την επιχείρησή σας. Αντίθετα, θα πρέπει να συμπεριληφθούν συνεργάτες οι οποίοι παρέχουν επί τόπου υπηρεσίες και χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις σας.
• Στις δραστηριότητες Ε&Α συμπεριλαμβάνεται και η διαχείριση έργων Ε&Α (project management).

Σύμφωνα με το εγχειρίδιο Frascati^[1] που ακολουθείται στην παραγωγή στατιστικών Ε&Α, η Έρευνα και Ανάπτυξη περιλαμβάνει τη δημιουργική και συστηματική εργασία που αναλαμβάνεται προκειμένου να αυξηθεί το απόθεμα της γνώσης, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης της ανθρωπότητας, του πολιτισμού και της κοινωνίας, και να επινοηθούν νέες  εφαρμογές της διαθέσιμης γνώσης.

Με τον όρο Ε&Α καλύπτονται τρεις δραστηριότητες: η βασική έρευνα, η εφαρμοσμένη έρευνα και η πειραματική ανάπτυξη.

Βασική έρευνα: πειραματική ή θεωρητική εργασία που αναλαμβάνεται με κύριο σκοπό την απόκτηση νέας γνώσης  για τα υποκείμενα θεμελιώδη χαρακτηριστικά φαινομένων και παρατηρήσιμων γεγονότων, χωρίς να αποβλέπει σε συγκεκριμένη εφαρμογή ή χρήση.

Εφαρμοσμένη έρευνα: πρωτότυπη έρευνα που αναλαμβάνεται με σκοπό την απόκτηση νέας γνώσης. Είναι ωστόσο, προσανατολισμένη κυρίως προς έναν συγκεκριμένο πρακτικό σκοπό ή στόχο.

Πειραματική ανάπτυξη: συστηματική εργασία, η οποία αντλεί από τις γνώσεις που έχουν αποκτηθεί από την έρευνα και την πρακτική εμπειρία και παράγει πρόσθετη γνώση και η οποία προσανατολίζεται στην παραγωγή νέων, προϊόντων ή διαδικασιών ή στη βελτίωση των υφιστάμενων προϊόντων ή διαδικασιών.

Ο όρος «προϊόν» αναφέρεται είτε σε ένα αγαθό είτε σε μία υπηρεσία. Με τον όρο “διαδικασία” νοείται ο μετασχηματισμός εισροών (inputs) σε εκροές (outputs), συμπεριλαμβανομένης της παράδοσής τους, ή σε οργανωσιακές δομές ή πρακτικές.

Οι στατιστικές Ε&Α καλύπτουν όχι μόνο τις δραστηριότητες Ε&Α που υλοποιούνται σε τυπικούς ερευνητικούς φορείς, ακαδημαϊκά ιδρύματα ή διακριτά τμήματα Ε&Α αλλά ευρύτερα όλες τις δραστηριότητες Ε&Α που υλοποιούνται σε φορείς ή τμήματα που υλοποιούν παράλληλα και άλλες δραστηριότητες. Ωστόσο, για να χαρακτηρισθεί μια δραστηριότητα ως Ε&Α θα πρέπει να στοχεύει σε νέα ευρήματα, να βασίζεται σε πρωτότυπες μη προφανείς ιδέες και υποθέσεις, τα αποτελέσματά της να εμπεριέχουν έναν βαθμό αβεβαιότητας, να είναι συστηματική με την έννοια του σχεδιασμού και της παρακολούθησης των ενεργειών και της διαθεσιμότητας των απαραίτητων πόρων,  και να οδηγεί σε αποτελέσματα που μπορούν να αναπαραχθούν.

• R&D που σχετίζεται με ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές και υπηρεσίες ασφάλισης, που συνδέονται με το Διαδίκτυο και εφαρμογές ηλεκτρονικού εμπορίου,

• Πειραματική ανάπτυξη νέου λογισμικού για τραπεζικές υπηρεσίες πρόσβασης από το σπίτι (home banking),

• Μαθηματική έρευνα σχετικά με την οικονομική ανάλυση ρίσκου,

• Ανάπτυξη μοντέλων κινδύνου για την πιστωτική πολιτική,

• Ανάπτυξη τεχνικών για την διερεύνηση καταναλωτικής συμπεριφοράς με σκοπό τη δημιουργία νέων τύπων λογαριασμών και τραπεζικών υπηρεσιών,

• Έρευνα για τον εντοπισμό νέων κινδύνων ή νέα χαρακτηριστικά του κινδύνου που πρέπει να ληφθούν υπόψη στις ασφαλιστικές συμβάσεις.

• Έρευνα για κοινωνικά φαινόμενα με επιπτώσεις στη νέα είδη ασφάλισης (υγείας, συνταξιοδότησης, κ.λπ.), όπως την ασφαλιστική κάλυψη για μη-καπνιστές.

• R&D που σχετίζονται με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες νέων ή σηµαντικά βελτιωμένων (νέες έννοιες για λογαριασμούς, δάνεια, ασφάλειες και εξοικονόμηση μέσα).

Επίσης, ένα ακόμη παράδειγμα ερευνητικών δραστηριοτήτων είναι η συμμετοχή του φορέα σε ερευνητικά προγράμματα με ευρωπαϊκή ή εθνική χρηματοδότηση όπως το FP7, FP6, ΕΣΠΑ, προγράμματα της ΓΓΕΤ κτλ.

• Η έρευνα για τις μεθόδους σχεδιασμού, ανάπτυξης εφαρμογής ενός λογισμικού
• Η ανάπτυξη λογισμικού η οποία προάγει την τεχνολογική πρόοδο για τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την πρόσληψη, διαβίβαση, αποθήκευση, ανάκτηση ή εμφάνιση της πληροφορίας
• Η πειραματική ανάπτυξη με στόχο την κάλυψη ερευνητικών κενών σχετικών με την τεχνολογία ως προαπαιτούμενο για την ανάπτυξη προγραμμάτων λογισμικού και συστημάτων

Παρόλα αυτά δραστηριότητες οι οποίες δεν συνεπάγονται επιστημονική ή τεχνολογική πρόοδο όπως οι παρακάτω δεν είναι Ε&Α:

• Η ανάπτυξη λογισμικού ή πληροφοριακού συστήματος με τη χρήση ήδη εφαρμοσμένων μεθόδων ή υπαρχόντων εργαλείων λογισμικού
• Η υποστήριξη εφαρμοσμένων συστημάτων
• Η υιοθέτηση ενός λογισμικού το οποίο έχει ήδη αναπτυχθεί
• Η μετατροπή ή η μετάφραση από/σε γλώσσες προγραμματισμού
• Η προσθήκη λειτουργικότητας για έναν χρήστη μιας τεχνολογικής εφαρμογής

Το κόστος μισθοδοσίας του προσωπικού αυτού ΔΕΝ θα καταμετρηθεί στο δικό σας ερωτηματολόγιο. Οι μόνες εσωτερικές (intramural) δαπάνες που βαρύνουν τον φορέα σας και που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη κατηγορία προσωπικού είναι οι δαπάνες κεφαλαίου για α) γη και κτίρια και β) όργανα και εξοπλισμός, που χρησιμοποιούνται για την πραγματοποίηση της ερευνητικής τους δραστηριότητας.