Η έρευνα και πειραματική ανάπτυξη (Ε&Α) περιλαμβάνει τη δημιουργική και συστηματική εργασία με στόχο την αύξηση του αποθέματος της γνώσης, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης για το ανθρώπινο είδος, τον πολιτισμό και την κοινωνία και την επινόηση νέων εφαρμογών της διαθέσιμης γνώσης. Σύμφωνα με τον ορισμό του Frascati Manual 2015 (OECD, 2015: ενότητες 2.5 ως 2.7), οι δραστηριότητες Ε&Α πρέπει να πληρούν πέντε κριτήρια: i) του νεωτερισμού, ii) της δημιουργικότητας, iii) της αντιμετώπισης ενός αβέβαιου αποτελέσματος, iv) της συστηματικότητας, και v) της δυνατότητας μεταφοράς και αναπαραγωγής. Η Ε&Α αποτελείται από τη βασική έρευνα, την εφαρμοσμένη έρευνα και την πειραματική ανάπτυξη.

Η Ε&Α ως καινοτομική δραστηριότητα. Εξ’ ορισμού, η εφαρμοσμένη έρευνα κατευθύνεται προς πρακτικούς σκοπούς ή στόχους, ενώ η πειραματική ανάπτυξη επιδιώκει την παραγωγή νέων προϊόντων ή διαδικασιών ή τη βελτίωση προϊόντων ή διαδικασιών που υπάρχουν ήδη. Άρα υπάρχει μια πρόθεση για τη δημιουργία καινοτομίας. Αν και η βασική έρευνα που στοχεύει να μεγαλώσει το απόθεμα της γνώσης μιας επιχείρησης, μπορεί να μην χρησιμοποιείται με στόχο τη δημιουργία συγκεκριμένων καινοτομιών κατά τη διάρκεια μιας περιόδου παρατήρησης, για πρακτικούς λόγους, κάθε δραστηριότητα Ε&Α που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις ή αναθέτουν εξωτερικά, εξ’ ορισμού θεωρείται καινοτομική δραστηριότητα για αυτές τις επιχειρήσεις.

Είθισται κάθε Ε&Α να είναι καινοτομική δραστηριότητα και συνεπώς δεν είναι γενικά απαραίτητο να καθοριστεί αν οι υπηρεσίες Ε&Α γίνονται με σκοπό την καινοτομία. Η εφαρμοσμένη έρευνα και η πειραματική ανάπτυξη διεξάγονται για την παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων. Ακόμη και η βασική έρευνα μπορεί να έχει ως απώτερο στόχο την καινοτομία, αν και, όπως έχει οριστεί, μπορεί να μην διεξάγεται έχοντας κατά νου κάποια συγκεκριμένη άμεση εμπορική υλοποίηση ή  χρήση (OECD, 2015: παράγραφος 7.47).

Οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία είναι όλη η προσπάθεια που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις για τους χρήστες μιας καινοτομίας μετά την υλοποίησή της, αλλά μέσα στην περίοδο παρατήρησης. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες του μάρκετινγκ, η κατάρτιση των εργαζομένων και η εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Αυτές οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία μπορεί να είναι κρίσιμες για την επιτυχία μιας καινοτομίας, αλλά δεν περιλαμβάνονται στον ορισμό της καινοτομικής δραστηριότητας.

Στη διαχείριση της καινοτομίας περιλαμβάνονται όλες οι συστηματικές δραστηριότητες για τον σχεδιασμό, τη διεύθυνση και τον έλεγχο των εσωτερικών και εξωτερικών πόρων που διατίθενται για την καινοτομία. Εδώ περιλαμβάνεται και ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονται οι πόροι για την καινοτομία, ο επιμερισμός των αρμοδιοτήτων και της λήψης αποφάσεων στους εργαζομένους, η διαχείριση της συνεργασίας με εξωτερικούς συνεργάτες, η ενσωμάτωση των εισροών, που προέρχονται από εξωτερικά μέρη, στις καινοτομικές δραστηριότητες μιας επιχείρησης, και οι δραστηριότητες παρακολούθησης των αποτελεσμάτων της καινοτομίας και υποστήριξης της μάθησης από την εμπειρία. Στη διαχείριση της καινοτομίας περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες για την καθιέρωση πολιτικών, στρατηγικών, στόχων, διαδικασιών, δομών, ρόλων και αρμοδιοτήτων που οργανώνουν την ενασχόληση με την καινοτομία μέσα στην επιχείρηση, όπως επίσης και οι μηχανισμοί για την αποτίμηση και την αξιολόγησή τους.

Περιλαμβάνονται εδώ η αγορά, η μίσθωση ή η απόκτηση κτιρίων, μηχανημάτων, εξοπλισμού ή η παραγωγή με ίδιους πόρους τέτοιων αγαθών για ίδια χρήση. Η απόκτηση ή η μίσθωση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων μπορεί να αποτελούν καινοτομική δραστηριότητα αυτές καθαυτές, όπως συμβαίνει όταν μια επιχείρηση αγοράζει εξοπλισμό, που τα χαρακτηριστικά του διαφέρουν σημαντικά από τον υπάρχοντα εξοπλισμό που χρησιμοποιεί στις επιχειρησιακές διαδικασίες της. Η απόκτηση ενσώματων κεφαλαιουχικών αγαθών δεν αποτελεί γενικά καινοτομική δραστηριότητα, αν αφορά επενδύσεις αντικατάστασης ή επέκτασης κεφαλαίου που παραμένουν αμετάβλητες ή με μικρές μόνο αλλαγές σε σύγκριση με το υπάρχον απόθεμα ενσώματου κεφαλαίου. Η μίσθωση ή ενοικίαση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων αποτελεί καινοτομική δραστηριότητα αν τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη καινοτομιών προϊόντος ή επιχειρησιακής διαδικασίας.

Στις δραστηριότητες ανάπτυξης λογισμικού και βάσεων δεδομένων περιλαμβάνονται:

• Η ανάπτυξη μέσα στην επιχείρηση και η αγορά λογισμικού υπολογιστών, οι περιγραφές των προγραμμάτων και το υποστηρικτικό υλικό, που αφορά τόσο τα συστήματα όσο και τις εφαρμογές λογισμικού (εδώ περιλαμβάνονται και τα τυποποιημένα πακέτα λογισμικού, οι κατά παραγγελία λύσεις λογισμικού και το λογισμικό που είναι ενσωματωμένο σε προϊόντα ή εξοπλισμό).
• Η απόκτηση, η ανάπτυξη μέσα στην επιχείρηση και η ανάλυση βάσεων δεδομένων για υπολογιστές και άλλες μηχανογραφημένες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων σε ιδιόκτητες βάσεις δεδομένων για υπολογιστές και των δεδομένων που αποκτώνται από τις διαθέσιμες δημόσιες εκθέσεις ή από το διαδίκτυο.
• Οι δραστηριότητες για την αναβάθμιση ή την επέκταση των λειτουργιών των συστημάτων των τεχνολογιών της πληροφορικής, συμπεριλαμβανομένων των υπολογιστικών προγραμμάτων και των βάσεων δεδομένων. Εδώ περιλαμβάνονται και η στατιστική ανάλυση δεδομένων και οι δραστηριότητες εξόρυξης δεδομένων.

Η ανάπτυξη λογισμικού είναι καινοτομική δραστηριότητα όταν χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη νέων ή βελτιωμένων επιχειρησιακών διαδικασιών ή προϊόντων, όπως είναι τα παιχνίδια του ηλεκτρονικού υπολογιστή, τα συστήματα εφοδιαστικής ή το λογισμικό για την ολοκλήρωση επιχειρησιακών διαδικασιών. Οι δραστηριότητες που αφορούν βάσεις δεδομένων αποτελούν καινοτομική δραστηριότητα όταν χρησιμοποιούνται για την καινοτομία, όπως είναι οι αναλύσεις δεδομένων για τις ιδιότητες των υλικών ή για τις προτιμήσεις των πελατών.

Στις δραστηριότητες κατάρτισης των εργαζομένων περιλαμβάνονται όλες οι δραστηριότητες που πληρώνονται ή επιδοτούνται από την επιχείρηση, για να αναπτυχθούν η γνώση και οι δεξιότητες που απαιτούνται για το συγκεκριμένο επάγγελμα, την απασχόληση ή τα καθήκοντα των εργαζομένων μιας επιχείρησης. Στην κατάρτιση των εργαζομένων περιλαμβάνονται η κατάρτιση στον χώρο εργασίας και η εκπαίδευση που σχετίζεται με την εργασία και παρέχεται από κέντρα κατάρτισης και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στα παραδείγματα κατάρτισης ως καινοτομική δραστηριότητα περιλαμβάνονται η κατάρτιση του προσωπικού στη χρήση καινοτομιών, όπως είναι τα νέα συστήματα λογισμικού της εφοδιαστικής ή ο νέος εξοπλισμός, και η κατάρτιση που σχετίζεται με την υλοποίηση μιας καινοτομίας, όπως είναι οι οδηγίες που δίνονται στο προσωπικό του τμήματος μάρκετινγκ ή σε πελάτες για τη γνωριμία με μια καινοτομία προϊόντος.

Στις δραστηριότητες που σχετίζονται με την πνευματική ιδιοκτησία (ΠΙ) περιλαμβάνονται η προστασία ή εκμετάλλευση της γνώσης, που δημιουργείται συχνά μέσω έρευνας και πειραματικής ανάπτυξης (Ε&Α), η ανάπτυξη λογισμικού και η μηχανική, η σχεδίαση και οι άλλες δημιουργικές εργασίες. Στις δραστηριότητες ΠΙ περιλαμβάνονται όλες οι διοικητικές υπηρεσίες και οι νομικές εργασίες για την αίτηση, την εγγραφή στο μητρώο, την τεκμηρίωση, τη διαχείριση, την εμπορία, την παραχώρηση άδειας χρήσης σε τρίτους, τη διάθεση και την άσκηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ) της επιχείρησης, όλες οι δραστηριότητες για την απόκτηση ΔΠΙ από άλλους οργανισμούς, όπως είναι η απόκτηση άδειας εκμετάλλευσης ή η άμεση απόκτηση ΠΙ και οι δραστηριότητες πώλησης ΠΙ σε τρίτους. Οι δραστηριότητες ΠΙ που αφορούν ιδέες, εφευρέσεις και νέα ή βελτιωμένα προϊόντα ή επιχειρησιακές διαδικασίες, που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της περιόδου παρατήρησης είναι καινοτομικές δραστηριότητες.

Στις δραστηριότητες μάρκετινγκ και εδραίωσης επωνυμίας περιλαμβάνονται η έρευνα αγοράς και η δοκιμή στην αγορά, οι μέθοδοι τιμολόγησης, η τοποθέτηση και η προώθηση προϊόντος, η διαφήμιση προϊόντος, η προώθηση προϊόντων σε εμπορικές εκθέσεις και η ανάπτυξη στρατηγικών του μάρκετινγκ. Οι δραστηριότητες του μάρκετινγκ για υπάρχοντα προϊόντα αποτελούν καινοτομικές δραστηριότητες μόνον αν η ίδια η πρακτική του μάρκετινγκ αποτελεί καινοτομία.

Η μηχανική (engineering), η σχεδίαση και οι άλλες δημιουργικές εργασίες καλύπτουν τις πειραματικές και δημιουργικές δραστηριότητες που μπορεί να είναι στενά συνδεδεμένες με την έρευνα και πειραματική ανάπτυξη (Ε&Α), αλλά δεν πληρούν και τα πέντε κριτήρια της Ε&Α. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες μετά την καινοτομία ή οι επικουρικές δραστηριότητες στην Ε&Α, ή οι δραστηριότητες που διεξάγονται ανεξάρτητα από την Ε&Α. Η μηχανική αφορά τις διαδικασίες, τις μεθόδους και τα πρότυπα της παραγωγής και του ποιοτικού ελέγχου. Η σχεδίαση περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων για την ανάπτυξη νέων ή τροποποιημένων λειτουργιών, μορφών ή εμφάνισης των αγαθών, των υπηρεσιών ή των διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρησιακών διαδικασιών που χρησιμοποιούνται από την ίδια την επιχείρηση. Οι άλλες δημιουργικές εργασίες περιλαμβάνουν όλες τις δραστηριότητες για την απόκτηση νέας γνώσης ή την εφαρμογή της γνώσης με έναν νεωτεριστικό τρόπο, που δεν πληροί, όμως, τις ειδικές απαιτήσεις της Ε&Α για τον νεωτερισμό και την αβεβαιότητα (που σχετίζεται επίσης με τον μη πρόδηλο χαρακτήρα). Το μεγαλύτερο τμήμα της σχεδίασης και των άλλων δημιουργικών εργασιών, είναι καινοτομικές δραστηριότητες με εξαίρεση τις μικρές αλλαγές στη σχεδίαση, που δεν πληρούν τις απαιτήσεις της καινοτομίας. Πολλές δραστηριότητες μηχανικής δεν είναι καινοτομικές δραστηριότητες, όπως είναι η καθημερινή παραγωγή και οι διαδικασίες ποιοτικού ελέγχου για υπάρχουσες διεργασίες.

1. Ψηφιακές τεχνολογίες
2. Ψηφιακοποίηση των επιχειρήσεων
3. Ειδικοί ΤΠΕ

1. Ψηφιακές τεχνολογίες

Τα μαζικά δεδομένα (Big Data) δημιουργούνται από δραστηριότητες που διεξάγονται ηλεκτρονικά και από επικοινωνίες μεταξύ μηχανών (π.χ. δεδομένα που παράγονται από δραστηριότητες μέσων κοινωνικών δικτύωσης, από παραγωγικές διαδικασίες, κ.λπ.). Τα κύρια χαρακτηριστικά των μαζικών δεδομένων (Big Data) είναι:

Η ανάλυση των μαζικών δεδομένων (Big Data analysis) αναφέρεται στη χρήση τεχνικών, τεχνολογιών και εργαλείων λογισμικού για την ανάλυση μαζικών δεδομένων που προέρχονται από πηγές δεδομένων της δικής σας επιχείρησης ή από άλλες πηγές δεδομένων.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η τρισδιάστατη εκτύπωση (3D), αφορά τη χρήση είτε ειδικών εκτυπωτών από την ίδια την επιχείρηση είτε  υπηρεσιών εκτύπωσης που παρέχονται από άλλες επιχειρήσεις, για τη δημιουργία τρισδιάστατων φυσικών αντικειμένων χρησιμοποιώντας ψηφιακή τεχνολογία.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Οι τεχνολογίες αυτοματισμών και ρομποτικής είναι τεχνολογίες που επιτρέπουν τον έλεγχο μηχανών, με αυτόματο τρόπο, τη χρήση τους για πολλαπλούς σκοπούς και τον επαναπρογραμματισμό τους. Εφαρμογές αυτών των τεχνολογιών χρησιμοποιούνται σε αυτόματες επιχειρησιακές διαδικασίες κυρίως στη Βιομηχανία.

Πηγή: International Federation of Robotics, Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations.

Ένα βιομηχανικό ρομπότ, είναι ένας αυτόματα ελεγχόμενος, επαναπρογραμματιζόμενος χειριστής, πολλαπλών χρήσεων, προγραμματιζόμενος σε τρεις ή περισσότερους άξονες, ο οποίος μπορεί να σταθεροποιηθεί στη θέση του, είτε να χρησιμοποιηθεί σε εφαρμογές βιομηχανικού αυτοματισμού. Τα περισσότερα βιομηχανικά ρομπότ βασίζονται στον βραχίονα ρομπότ με μια σταθερή βάση και μια σειρά συνδέσμων και αρμών με ένα τελεστή λήξης που εκτελεί το έργο.
Ένα ρομπότ παροχής υπηρεσιών, είναι μια μηχανή που διαθέτει ένα βαθμό αυτονομίας και είναι σε θέση να λειτουργεί σε πολύπλοκο και δυναμικό περιβάλλον που μπορεί να απαιτεί αλληλεπίδραση με άτομα, αντικείμενα ή άλλες συσκευές, εξαιρουμένης της χρήσης του σε εφαρμογές βιομηχανικού αυτοματισμού. Τα ρομπότ παροχής υπηρεσιών έχουν σχεδιαστεί για να ταιριάζουν με τα καθήκοντά τους, να εργάζονται στον αέρα (π.χ. ως drone), κάτω από το νερό ή στην ξηρά, χρησιμοποιώντας τροχούς ή πόδια για να επιτύχουν κινητικότητα με τα χέρια και τους τελεστές λήξης να αλληλεπιδρούν φυσικά και συχνά χρησιμοποιούνται στις εργασίες επιθεώρησης και συντήρησης.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναφέρεται σε υπολογιστικά συστήματα που χρησιμοποιούν τεχνολογίες όπως εξόρυξη γνώσης από κείμενα, αναγνώριση φωνής, μηχανική μάθηση, κ.α., προκειμένου να συλλέξουν ή/και να χρησιμοποιήσουν δεδομένα με στόχο να προβλέψουν, προτείνουν, αποφασίσουν, με διάφορους βαθμούς αυτονομίας, την καλύτερη δράση για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.
Τα συστήματα ΤΝ μπορεί να είναι αποκλειστικά βασισμένα σε λογισμικό/προγράμματα, π.χ. ρομπότ συνομιλίας, αυτόματοι μεταφραστές κειμένου, επεξεργασία φυσικής γλώσσας, ανάλυση δεδομένων βασισμένη σε τεχνικές μηχανικής μάθησης, κτλ.
Ή μπορεί να ενσωματώνονται σε συσκευές, π.χ. ρομπότ για την αυτοματοποίηση της αποθήκης η της γραμμής παραγωγής, κτλ.

Πηγή: EUROSTAT, Community Survey on ICT Usage and E-commerce in Enterprisess 2021.

Το υπολογιστικό νέφος (cloud computing) αναφέρεται στις υπηρεσίες τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται μέσω του διαδικτύου για την πρόσβαση σε λογισμικό, υπολογιστική δύναμη, χωρητικότητα αποθήκευσης κλπ. Αυτές οι υπηρεσίες έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

• παραδίδονται από τους εξυπηρετητές (servers) των παρόχων της υπηρεσίας του υπολογιστικού νέφους
• μπορούν εύκολα να ανέβουν ή να κατέβουν κλίμακα (π.χ. αριθμός χρηστών ή αλλαγή χωρητικότητας αποθήκευσης)
• μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατόπιν παραγγελίας από τον χρήστη, τουλάχιστον μετά από την αρχική εγκατάσταση (χωρίς ανθρώπινη επαφή με τον πάροχο της υπηρεσίας)
• είναι πληρωμένες, είτε ανά χρήστη, βάσει της χρησιμοποιημένης χωρητικότητας, είτε είναι προπληρωμένες.

Το υπολογιστικό νέφος μπορεί να περιλαμβάνει συνδέσεις μέσω Εικονικών Ιδιωτικών Δικτύων (Virtual Private Networks).

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Το Διαδίκτυο των πραγμάτων (Internet of Things- IoT) αναφέρεται σε διασυνδεδεμένες συσκευές ή συστήματα, συχνά αποκαλούμενες «έξυπνες» συσκευές ή συστήματα που συλλέγουν και ανταλλάσσουν δεδομένα και μπορούν να παρακολουθούνται ή να ελέγχονται από απόσταση μέσω του Διαδικτύου. Παραδείγματα χρήσης:

• «έξυπνοι» θερμοστάτες, «έξυπνοι» λαμπτήρες ή «έξυπνοι» μετρητές,
• ετικέτες ταυτοποίησης-εντοπισμού σημάτων ραδιοσυχνότητας (RFID) ή πρωτοκόλλου Internet (IP) που εφαρμόζονται ή ενσωματώνονται σε ένα προϊόν ή αντικείμενο με παραγγελία για τον εντοπισμό τους.
• αισθητήρες για την παρακολούθηση των αναγκών κίνησης ή συντήρησης οχημάτων που παρακολουθούνται μέσω του Διαδικτύου.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα για τη Χρήση τεχνολογιών πληροφόρησης, επικοινωνίας, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις, έτους 2020.

Η τεχνολογία αλυσίδας συναλλαγών (Blockchain technology) είναι μία νέα τεχνολογία που παρουσιάζεται ως μία δημόσια διανεμημένη σειρά δεδομένων (ledger) χωρισμένη σε χρονικά αριθμημένα τμήματα (blocks), ενώ δεν είναι δυνατόν να τροποποιηθεί το ιστορικό της. Οι τεχνολογίες αυτές επιτρέπουν σε διαφορετικά μέρη να αλληλοεπιδράσουν σε ασφαλείς συναλλαγές χωρίς κανένα ενδιάμεσο. Κάθε καινούρια ομάδα καταχωρήσεων (block) συνδέεται με τις προηγούμενες, δημιουργώντας μία αλυσίδα καταχωρίσεων (blockchain). Είναι ευρέως γνωστή ως η τεχνολογία πίσω από τα κρυπτονομίσματα, αλλά είναι επίσης σχετική για πολλά ακόμα πεδία ενδιαφέροντος. Αυτά, περιέχουν ενδεικτικά την ψηφιακή αναγνώριση, τα δικαιώματα κτήσης, την καταμέτρηση ψήφων, τη διαφύλαξη και διαφάνεια δημοσιονομικών και άλλων αρχείων, την πιστοποίηση προϊόντων και υπηρεσιών, τα κοινωνικά δίκτυα, τους τραπεζικούς, ασφαλιστικούς και κατασκευαστικούς τομείς.

Πηγή: Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations, OECD Blockchain Primer

Οι τεχνολογίες ασύρματων δικτύων 5^ης γενιάς (5G mobile broadband netwroks) είναι βελτιωμένες τεχνολογίες ασύρματων δικτύων. Έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα την σύνδεση όχι μόνο κινητών τηλεφώνων, αλλά πολύ περισσότερων συσκευών στο internet, ενώ παράλληλα έχουν ικανότητα διαχείρισης μεγάλων όγκων δεδομένων. Επιπλέον οι ταχύτητες σύνδεσης είναι πολλαπλάσιες των δικτύων 4^ης γενιάς (4G). Σημαντικό όφελος των δικτύων 5G είναι η πολύ χαμηλή απόκριση (latency) τους, δηλαδή ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσουν τα δεδομένα από μία συσκευή στον τελικό προορισμό τους. Εφαρμογές τεχνολογιών ασύρματων δικτύων ενδεικτικά χρησιμοποιούνται στην Αυτοκινητοβιομηχανία, τις Μεταφορές, την Εφοδιαστική Αλυσίδα, τη Βιομηχανία, τα Δίκτυα Υποδομών και την Υγεία.

Πηγή: OECD, The road to 5G networks: Experience to date and future developments, Digital Economy Papers, 2019. Digital Economy Report 2019, United Nations Conference on Trade and Development, United Nations

Μια διεπαφή προγραμματισμού εφαρμογών (Application Programming Interface - API) είναι ένα σύνολο κανόνων που επιτρέπει σε εφαρμογές λογισμικού να επικοινωνούν, παρέχοντας ένα τυποποιημένο τρόπο πρόσβασης και αξιοποίησης των πόρων ενός ψηφιακού συστήματος  (λειτουργίες, δεδομένα, χαρακτηριστικά).

Πηγή: ΕΚΤ, JRC, OECD

Οι Τεχνολογίες Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού αναφέρονται σε τεχνικά συστήματα ή εφαρμογές που προωθούνται και διανέμονται με βάση την ελεύθερη χρήση, την πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα και τη δυνατότητα τροποποίησης και προσαρμογής τους από τους χρήστες.

Πηγή: ΕΚΤ, OECD

2. Ψηφιακοποίηση των επιχειρήσεων
Η ψηφιακοποίηση (digitalization) των λειτουργιών των επιχειρήσεων αναφέρεται στην ανάπτυξη ή υιοθέτηση διαδικασιών, δομών και δραστηριοτήτων που αξιοποιούν τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών.

Πηγή: ΕΚΤ, OECD

3. Ειδικοί ΤΠΕ
Ως ειδικοί ΤΠΕ στις Τεχνολογίες Πληροφόρησης και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) oρίζονται οι άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν, να λειτουργούν και να διατηρούν συστήματα ΤΠΕ και για τους οποίους οι ΤΠΕ αποτελούν τον κύριο μέρος της εργασίας τους.

Πηγή: ΕΚΤ, Eurostat
 

Στις καινοτομικές δραστηριότητες των επιχειρήσεων περιλαμβάνεται κάθε αναπτυξιακή, χρηματοοικονομική και εμπορική δραστηριότητα που αναλαμβάνει μια επιχείρηση με στόχο να οδηγήσει σε καινοτομία για την επιχείρηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• δραστηριότητες έρευνας και πειραματικής ανάπτυξης (Ε&Α)
• δραστηριότητες μηχανικής, σχεδίασης και άλλες δημιουργικές εργασίες
• δραστηριότητες μάρκετινγκ και εδραίωσης επωνυμίας
• δραστηριότητες που σχετίζονται με την πνευματική ιδιοκτησία (ΠΙ)
• δραστηριότητες κατάρτισης των εργαζομένων
• δραστηριότητες ανάπτυξης λογισμικού και βάσεων δεδομένων
• δραστηριότητες που σχετίζονται με την απόκτηση ή τη μίσθωση ενσώματων περιουσιακών στοιχείων
• δραστηριότητες διαχείρισης της καινοτομίας.

Οι καινοτομικές δραστηριότητες μπορεί να οδηγήσουν σε καινοτομία, να συνεχίζονται, να αναβάλλονται ή να εγκαταλείπονται.

Μία τέτοια καινοτομία απαιτεί σημαντικές μεταβολές στον σχεδιασμό ή στην συσκευασία, στην τοποθέτηση, στην προώθηση ή στην τιμολόγηση του προϊόντος.

Εξαιρούνται οι εποχικές, τακτικές και άλλες μεταβολές ρουτίνας στις μεθόδους μάρκετινγκ.

Οι μέθοδοι μάρκετινγκ ομαδοποιούνται ως εξής:

• Σημαντικές μεταβολές αισθητικού χαρακτήρα στον σχεδιασμό ή στην συσκευασία ενός αγαθού ή μίας υπηρεσίας (εξαιρούνται μεταβολές που αλλάζουν τα λειτουργικά ή χρηστικά χαρακτηριστικά του προϊόντος, καθώς αυτές χαρακτηρίζονται ως καινοτομίες προϊόντος)
• Νέα μέσα ή τεχνικές προώθησης προϊόντος (για πρώτη φορά χρήση π.χ. ενός διαφημιστικού μέσου, μίας νέας εικόνας μάρκας, κάρτας μέλους κ.ά.)
• Νέες μεθόδοι τοποθέτησης ή πωλήσεως προϊόντος (για πρώτη φορά χρήση π.χ. δικαιόχρησης (franchising) ή αδειών διανομής, απευθείας πωλήσεων, αποκλειστικού δικαιώματος λιανικής πωλήσεως, νέων εννοιών για την παρουσίαση των προϊόντων κ.ά.)
• Νέες μέθοδοι τιμολόγησης αγαθών ή υπηρεσιών (για πρώτη φορά χρήση π.χ. μεταβαλλόμενης τιμολόγησης ανάλογα με την ζήτηση, εκπτωτικών συστημάτων κ.ά.)

Η καινοτομία αυτή οφείλει να είναι το αποτέλεσμα στρατηγικών αποφάσεων της διοίκησης της επιχείρησης. Οι συγχωνεύσεις ή οι εξαγορές εξαιρούνται, ακόμη κι αν υλοποιούνται για πρώτη φορά.

Εξετάζονται οι ακόλουθες οργανωσιακές μέθοδοι:

• Νέες επιχειρησιακές πρακτικές για οργανωσιακές διαδικασίες (π.χ. διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας, αναδιοργάνωση επιχείρησης, διαχείριση γνώσης, λιτή παραγωγή (lean production), διαχείριση ποιότητας κ.ά.)
• Νέες μέθοδοι οργάνωσης εργασίας και λήψης αποφάσεων (χρήση για πρώτη φορά π.χ. νέου συστήματος καταμερισμού των αρμοδιοτήτων των υπαλλήλων, ομαδικής εργασίας, αποκέντρωσης, ενοποίησης ή διάσπασης τμημάτων, συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης κ.ά.)
• Νέες μεθόδοι οργάνωσης εξωτερικών σχέσεων με άλλες επιχειρήσεις ή δημόσιους οργανισμούς (εφαρμογή για πρώτη φορά π.χ. συνεργασιών, εταιρικών σχέσεων, εξωτερικής ανάθεσης ή υπεργολαβίας κ.ά.)

Μια καινοτομία επιχειρησιακής διαδικασίας είναι μια νέα ή βελτιωμένη επιχειρησιακή διαδικασία που τέθηκε σε λειτουργία από την επιχείρηση, και η οποία διαφέρει σημαντικά από τις προηγούμενες επιχειρησιακές διαδικασίες της επιχείρησης. Στα χαρακτηριστικά μιας βελτιωμένης λειτουργίας της επιχείρησης περιλαμβάνονται η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, η απόδοση των πόρων, η αξιοπιστία και η ανθεκτικότητα και η προσιτότητα και η ευκολία και χρηστικότητα για όσους εμπλέκονται στην επιχειρησιακή διαδικασία είτε ως εξωτερικοί είτε ως εσωτερικοί στην επιχείρηση. Οι καινοτομίες επιχειρησιακής διαδικασίας υλοποιούνται όταν χρησιμοποιούνται από την επιχείρηση στις εσωτερικές ή στις εξωστρεφείς λειτουργίες της. Στις καινοτομίες επιχειρησιακής διαδικασίας περιλαμβάνονται οι ακόλουθες λειτουργικές κατηγορίες:

• παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών
• διανομή και εφοδιασμός
• μάρκετινγκ και πωλήσεις
• συστήματα πληροφορικής και επικοινωνιών
• διοικητικές υπηρεσίες και διοίκηση
• ανάπτυξη προϊόντος και επιχειρησιακής διαδικασίας.

Παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών: Δραστηριότητες που μετασχηματίζουν τις εισροές σε αγαθά ή υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων η μηχανική και οι σχετικές τεχνικές δοκιμές, δραστηριότητες ανάλυσης και πιστοποίησης για την υποστήριξη της παραγωγής.

Διανομή και εφοδιασμός: Σε αυτήν τη λειτουργία περιλαμβάνονται:

α) Μεταφορές και διανομή υπηρεσιών

β) Αποθήκευση

γ) Επεξεργασία παραγγελιών.

Μάρκετινγκ και πωλήσεις: Σε αυτήν τη λειτουργία περιλαμβάνονται:

α) Μέθοδοι εμπορικής προώθησης, στις οποίες περιλαμβάνονται η διαφήμιση (προώθηση προϊόντος και τοποθέτηση, συσκευασία των προϊόντων), η άμεση εμπορική προώθηση (τηλεπωλήσεις), οι εκθέσεις και πανηγύρεις, η έρευνα αγοράς και λοιπές δραστηριότητες για την ανάπτυξη νέων αγορών

β) Στρατηγικές και μέθοδοι τιμολόγησης

γ) Δραστηριότητες πώλησης και εξυπηρέτησης μετά την πώληση, μεταξύ των οποίων η λειτουργία γραφείου υποστήριξης, άλλη υποστήριξη πελατών και δραστηριότητες διαχείρισης των σχέσεων με τον πελάτη.

Συστήματα πληροφορικής και επικοινωνιών: Στη συντήρηση και την παροχή συστημάτων πληροφορικής και επικοινωνιών περιλαμβάνονται:

α) υλισμικό (hardware) και λογισμικό (software)

β) επεξεργασία δεδομένων και βάσεις δεδομένων

γ) συντήρηση και επισκευή

δ) υπηρεσίες φιλοξενίας ιστοσελίδων και λοιπές δραστηριότητες πληροφορικής που σχετίζονται με υπολογιστές.

Αυτές οι λειτουργίες μπορεί να υποστηρίζονται από ξεχωριστό τμήμα μιας επιχείρησης ή από τμήματα που είναι υπεύθυνα για άλλες λειτουργίες.

Διοικητικές υπηρεσίες και διοίκηση: Στις λειτουργίες αυτές περιλαμβάνονται:

α) η στρατηγική και γενική διοίκηση της επιχείρησης (διαλειτουργική λήψη αποφάσεων), συμπεριλαμβανομένης της αρμοδιότητας οργάνωσης της εργασίας

β) η εταιρική διακυβέρνηση (νομικό τμήμα, τμήμα σχεδιασμού και τμήμα δημοσίων σχέσεων)

γ) η λογιστική, η τήρηση λογιστικών βιβλίων, ο λογιστικός έλεγχος, πληρωμές και λοιπές χρηματοοικονομικές δραστηριότητες ή δραστηριότητες ασφάλισης

δ) η διαχείριση ανθρώπινων πόρων (κατάρτιση και εκπαίδευση, πρόσληψη προσωπικού, οργάνωση του εργασιακού χώρου, παροχή έκτακτου προσωπικού, διαχείριση μισθοδοσίας, ιατροφαρμακευτικές υπηρεσίες)

ε) οι προμήθειες

στ) η διαχείριση των εξωτερικών σχέσεων με προμηθευτές, ενώσεις κλπ.

Ανάπτυξη προϊόντος και επιχειρησιακής διαδικασίας: Δραστηριότητες για την οριοθέτηση, τον ορισμό, την ανάπτυξη ή την προσαρμογή των προϊόντων ή των επιχειρησιακών διαδικασιών μιας επιχείρησης. Η λειτουργία αυτή μπορεί να υποστηρίζεται με συστηματικό τρόπο ή ad hoc και μπορεί να λαμβάνει χώρα μέσα στην επιχείρηση ή να έχει ανατεθεί σε εξωτερικές πηγές. Την αρμοδιότητα για αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να έχει ξεχωριστό τμήμα της επιχείρησης ή τμήματα υπεύθυνα για άλλες λειτουργίες, π.χ. για την παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών.

Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, η απόδοση των πόρων, η αξιοπιστία και η ανθεκτικότητα, η προσιτότητα, η ευκολία και η χρηστικότητα για όσους συμμετέχουν στην επιχειρησιακή διαδικασία, είτε ως εξωτερικοί είτε ως εσωτερικοί στην επιχείρηση.

Τόσο οι νέες όσο και οι βελτιωμένες επιχειρησιακές διαδικασίες μπορεί να έχουν ως αφετηρία τους στόχους για την υλοποίηση επιχειρησιακών στρατηγικών, τη μείωση του κόστους, τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων ή των συνθηκών εργασίας ή τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία. Μια καινοτομία επιχειρησιακής διαδικασίας μπορεί να αφορά βελτιώσεις σε μια ή περισσότερες πτυχές μιας και μόνο λειτουργίας της επιχείρησης ή σε συνδυασμούς διαφορετικών επιχειρησιακών λειτουργιών. Μπορεί να αφορούν την υιοθέτηση από την επιχείρηση νέων ή βελτιωμένων επιχειρησιακών υπηρεσιών που ανατέθηκαν σε εξωτερικό ανάδοχο, όπως για παράδειγμα μπορεί να συμβαίνει με τα συστήματα λογιστικής ή ανθρώπινων πόρων.

Οι ψηφιακές τεχνολογίες και πρακτικές διαπερνούν όλες τις επιχειρησιακές διαδικασίες. Χρησιμοποιούνται για την κωδικοποίηση διεργασιών και διαδικασιών, για την προσθήκη λειτουργιών σε υπάρχουσες διαδικασίες και για να καταστήσουν δυνατή την πώληση διαδικασιών ως υπηρεσίες. Η υλοποίηση των καινοτομιών επιχειρησιακής διαδικασίας είναι, επομένως, συνήθως συνυφασμένη με την υιοθέτηση και την τροποποίηση ψηφιακών τεχνολογιών.

Τι δεν συνιστά καινοτομία επιχειρησιακής διαδικασίας

• Αν δεν υπάρχουν άλλες ενδείξεις, οι συγχωνεύσεις ή η εξαγορά άλλων επιχειρήσεων δεν είναι καινοτομίες επιχειρησιακής διαδικασίας αυτές καθεαυτές. Ωστόσο, οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές μπορούν να αποτελέσουν προωθητικό παράγοντα για καινοτομίες επιχειρησιακής διαδικασίας, αν η επιχείρηση αναπτύσσει ή αποδέχεται μια νέα επιχειρησιακή διαδικασία ως αποτέλεσμα συγχώνευσης ή με σκοπό τη μεγαλύτερη επιτυχία της συγχώνευσης ή της εξαγοράς.
• Η παύση της χρήσης μια επιχειρησιακής διαδικασίας, η παύση των εξωτερικών αναθέσεων σε ανάδοχους μιας επιχειρησιακής διαδικασίας ή η απόσυρση ενός προϊόντος από την αγορά δεν είναι καινοτομίες. Όμως, η πρώτη υλοποίηση της επιχειρησιακής διαδικασίας που καθορίζει πότε μια δραστηριότητα θα πρέπει να παύσει, θα μπορούσε να πληροί τις απαιτήσεις της καινοτομίας.
• Μια αλλαγή στις τιμές εξαιτίας εξωτερικά καθορισμένων παραγόντων είναι απίθανο να αποτελεί καινοτομία. Για παράδειγμα, καινοτομία δεν εμφανίζεται όταν κατασκευάζεται το ίδιο μοντέλο ενός κινητού τηλεφώνου και πωλείται σε χαμηλότερη τιμή, απλά γιατί έχει πέσει η τιμή ενός μικροκυκλώματος επεξεργαστή εικόνας.

Παραδείγματα καινοτόμων υπηρεσιών μπορεί να είναι τα ακόλουθα:

• Βελτίωση πρόσβασης πελατών, όπως η υπηρεσία ενοικίασης αυτοκινήτου με αναχώρηση / άφιξη του αυτοκινήτου στο σπίτι του πελάτη
• Υπηρεσία συνδρομής για DVD, όπου ο πελάτης αντί μηνιαίας συνδρομής μπορεί να παραγγείλει έναν προκαθορισμένο αριθμό DVDs από το διαδίκτυο με αποστολή στο σπίτι του και επιστροφή μέσω του ίδιου ταχυδρομικού φακέλου με αναγραφόμενη την διεύθυνση.
• Εισαγωγή για πρώτη φορά υπηρεσιών διαδικτύου, όπως τραπεζικές συναλλαγές, συστήματα πληρωμής λογαριασμών, ηλεκτρονικές αγορές και έκδοση εισιτηρίων ταξιδίου και θεάτρου, ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης κ.ά.
• Νέες μορφές εγγύησης, όπως μία εκτεταμένη εγγύηση για καινούργια ή μεταχειρισμένα αγαθά ή ομαδοποίηση εγγυήσεων με άλλες υπηρεσίες, όπως με τις πιστωτικές κάρτες, τραπεζικούς λογαριασμούς, ή εισαγωγή καρτών πιστότητας πελατών.
• Εγκατάσταση θέρμανσης φυσικού αερίου σε υπαίθριο εστιατόριο και σε εξωτερικά μπαρ, σε βεράντες/ταράτσες ή εγκατάσταση οθόνων με βίντεο βάσει ζήτησης στο πίσω μέρος καθισμάτων αεροπλάνου, λεωφορείου ή τρένου.

Παραδείγματα καινοτόμων αγαθών μπορεί να είναι τα ακόλουθα:

• Αντικατάσταση υπαρχόντων υλικών με υλικά που διαθέτουν βελτιωμένα χαρακτηριστικά (όπως, υφάσματα που αναπνέουν, ελαφριά αλλά ισχυρά συνθετικά υλικά, πλαστικά φιλικά προς το περιβάλλον κ.ά.)
• Εισαγωγή νέων ή βελτιωμένων εξαρτημάτων στις υπάρχουσες γραμμές παραγωγής (όπως, κάμερες σε κινητά τηλέφωνα κ.ά.).
• Εξοπλισμός που ενσωματώνει λογισμικό, το οποίο βελτιώνει την φιλικότητα του προϊόντος προς τον χρήστη, όπως οι τοστιέρες με αυτόματο κλείσιμο όταν ψηθεί το ψωμί, τα συστήματα GPS που εντοπίζουν την τοποθεσία συγκεκριμένων τύπων καταστημάτων ή υπηρεσιών κ.ά.
• Προσθήκη νέων λειτουργιών σε υπάρχοντα αγαθά: εκτύπωση δύο όψεων, φώτα ποδηλάτου που φορτίζονται από μια πύλη UBS, κάδοι απορριμάτων που έχουν σήμανση για όταν γεμίζουν, προϊόντα που διπλώνονται για εύκολη αποθήκευση κ.ά.

Μια καινοτομία προϊόντος είναι ένα νέο ή βελτιωμένο αγαθό ή υπηρεσία που εισήχθη στην αγορά και διαφέρει σημαντικά από τα προηγούμενα αγαθά ή τις υπηρεσίες της επιχείρησης.

Οι καινοτομίες προϊόντος πρέπει να επιφέρουν σημαντικές βελτιώσεις σε ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά ή στις επιδόσεις του προϊόντος. Σε αυτές περιλαμβάνονται η προσθήκη νέων λειτουργιών ή οι βελτιώσεις σε υπάρχουσες λειτουργίες ή το προϊόν να έχει γίνει πιο ωφέλιμο για τον χρήστη. Στα λειτουργικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνονται η ποιότητα, οι τεχνικές προδιαγραφές, η αξιοπιστία, η διάρκεια ζωής, η οικονομική απόδοση κατά τη χρήση, η προσιτότητα, η ευκολία, η χρηστικότητα και η φιλικότητα στο χρήστη. Οι καινοτομίες προϊόντος δεν είναι αναγκαίο να βελτιώνουν όλες τις λειτουργίες ή τις προδιαγραφές των επιδόσεών του. Μια βελτίωση ή μια προσθήκη μιας νέας λειτουργίας μπορεί να συνδυάζεται με απώλεια άλλων λειτουργιών ή με πτώση σε κάποιες από τις επιδόσεις του προϊόντος.

Ο όρος ‘προϊόν’ ορίζεται στο Σύστημα Εθνικών Λογαριασμών και περιλαμβάνει τόσο αγαθά όσο και υπηρεσίες. Τα προϊόντα είναι η οικονομική εκροή των παραγωγικών δραστηριοτήτων. Μπορεί να γίνουν αντικείμενο ανταλλαγής και να χρησιμοποιηθούν ως εισροές στην παραγωγή άλλων προϊόντων και υπηρεσιών, ως τελική κατανάλωση στα νοικοκυριά ή στην κυβέρνηση, ή να επενδυθούν όπως στην περίπτωση των χρηματοοικονομικών προϊόντων. Στα παραδείγματα καινοτομιών με χρηματοοικονομικά χαρακτηριστικά που παρέχουν οφέλη στους χρήστες, περιλαμβάνονται η δυναμική πληρωμή διοδίων για τον μετριασμό της κυκλοφοριακής συμφόρησης, η εισαγωγή στην αγορά μιας νέας σειράς προϊόντων που χρησιμοποιεί φθηνότερα υλικά και που προσφέρεται επομένως σε χαμηλότερη τιμή και μια υπηρεσία αυτόματης πληρωμής σε μια κούρσα ταξί μετά το τέλος της διαδρομής.

Τα αγαθά είναι αντικείμενα για τα οποία υπάρχει ήδη ή θα υπάρξει ζήτηση στο μέλλον και για τα οποία μπορούν να αποκτηθούν δικαιώματα ιδιοκτησίας. Η ιδιοκτησία επιτρέπει τη μεταφορά των αγαθών (και των δικαιωμάτων πάνω σε αυτά τα αγαθά) από έναν ιδιοκτήτη σε έναν άλλον μέσω συναλλαγών στις αγορές. Στα αγαθά (όπως ορίζονται στο ΣΕΛ) περιλαμβάνονται ενσώματα αντικείμενα και μερικά προϊόντα που περιέχουν γνώση (βλ. παρακάτω), για τα οποία μπορούν να αποκτηθούν δικαιώματα ιδιοκτησίας και των οποίων η ιδιοκτησία μπορεί να μεταφερθεί μέσω συναλλαγών στις αγορές.

Οι υπηρεσίες είναι το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας παραγωγής που μεταβάλλει τις συνθήκες του χρήστη ή διευκολύνει την ανταλλαγή προϊόντων, στα οποία περιλαμβάνονται και χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο συναλλαγών, ξεχωριστά από την παραγωγή τους. Με την ολοκλήρωση της παραγωγής τους, θα πρέπει να έχουν δοθεί στους χρήστες τους. Όπως επισημαίνεται στο ΣΕΛ, στις αλλαγές στις συνθήκες του χρήστη περιλαμβάνονται:

• Αλλαγές στις συνθήκες των αγαθών του χρήστη. Ο παραγωγός εργάζεται απευθείας πάνω σε αγαθά που ανήκουν στο χρήστη μεταφέροντας, καθαρίζοντας, επισκευάζοντας ή διαφορετικά μετασχηματίζοντάς τα. Στους χρήστες περιλαμβάνονται και τρίτες επιχειρήσεις, όπως για παράδειγμα συμβαίνει όταν μια επιχείρηση δίνει υλικά σε μια άλλη επιχείρηση για να τα μετασχηματίσει σε προϊόν, που στη συνέχεια πουλά η αρχική επιχείρηση.
• Αλλαγές στις φυσικές συνθήκες ενός φυσικού προσώπου. Ο παραγωγός μεταφέρει ένα φυσικό πρόσωπο ή παρέχει διαμονή, ιατρική ή χειρουργική φροντίδα, αλλάζει την όψη των μαλλιών του, κλπ.
• Αλλαγές στις ψυχολογικές συνθήκες ενός φυσικού προσώπου. Ο παραγωγός παρέχει εκπαίδευση, πληροφορία, συμβουλευτική, ψυχαγωγία, εμπειρίες ή παρόμοιες υπηρεσίες, πιθανά αλλά όχι απαραίτητα κατ’ ιδίαν. Αυτές οι υπηρεσίες μπορεί να παρέχονται ψηφιακά.

Οι υπηρεσίες (όπως ορίζονται στο ΣΕΛ) είναι άυλες δραστηριότητες που ταυτόχρονα παράγονται και καταναλώνονται και που αλλάζουν τις συνθήκες (π.χ. φυσικές, ψυχολογικές, κλπ.) του χρήστη. Η ενασχόληση του χρήστη που σημαίνει να διαθέτει χρόνο, να είναι παρόν, να δίνει προσοχή, να μεταδίδει πληροφορία ή να καταβάλλει προσπάθεια, είναι συνήθως αναγκαία συνθήκη που οδηγεί στη συμπαραγωγή υπηρεσιών από τον χρήστη και την επιχείρηση. Τα χαρακτηριστικά ή η εμπειρία μιας υπηρεσίας μπορεί, επομένως, να εξαρτώνται από τη συνεισφορά του χρήστη. Στις υπηρεσίες μπορεί ακόμα να περιλαμβάνονται μερικά προϊόντα που περιέχουν γνώση.

Τα προϊόντα που περιέχουν γνώση (όπως ορίζονται στο ΣΕΛ) μπορεί να έχουν χαρακτηριστικά είτε αγαθού είτε υπηρεσίας και να αφορούν την παροχή, την αποθήκευση, τη φύλαξη, την επικοινωνία και τη διάδοση ψηφιακής πληροφορίας, στην οποία οι χρήστες μπορούν να έχουν επανειλημμένα πρόσβαση. Αυτά τα προϊόντα μπορεί να αποθηκεύονται σε φυσικά αντικείμενα και υποδομές, όπως σε ηλεκτρονικά μέσα ή στο υπολογιστικό νέφος. Παράδειγμα αποτελεί η παροχή πρόσβασης με κάποια χρέωση σε ψηφιακά προϊόντα όπως είναι η μουσική, οι ταινίες και τα βιβλία μετά από αίτημα του καταναλωτή. Τα προϊόντα που περιέχουν γνώση μοιάζουν με αγαθό, αν ο καταναλωτής μπορεί να τα μοιραστεί ή να τα πουλήσει σε άλλους μετά την αγορά τους, διαφορετικά μοιάζουν με υπηρεσία αν τα δικαιώματα του καταναλωτή ορίζονται από μια άδεια εκμετάλλευσης, που απαγορεύει τον διαμοιρασμό ή την πώληση. Οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν κάνει το κόστος της αντιγραφής και της ανταλλαγής πληροφορίας αμελητέο και έχουν συμβάλλει στον πολλαπλασιασμό των προϊόντων που περιέχουν γνώση.

Ένα προϊόν γνώσης μπορεί να θεωρηθεί καινοτομία προϊόντος, αν είναι νέο τουλάχιστον για την επιχείρηση, διαφέρει σημαντικά από προηγούμενα προϊόντα γνώσης που διέθετε η επιχείρηση και έχει πωληθεί στην αγορά από την επιχείρηση ή από έναν τρίτο ή τρίτους.

Τι δεν συνιστά καινοτομία προϊόντος

• Συνήθεις αλλαγές ή επικαιροποιήσεις που δεν παριστάνουν καινοτομίες προϊόντος από μόνες τους. Περιλαμβάνονται εδώ οι επικαιροποιήσεις λογισμικού που αφορούν αποκλειστικά τον προσδιορισμό και τη διόρθωση σφαλμάτων στον κώδικα και οι εποχιακές αλλαγές στη μόδα των ρούχων.
• Η απλή επανατοποθέτηση ή επέκταση κεφαλαίου δεν είναι καινοτομία. Περιλαμβάνονται εδώ οι αγορές μοντέλων ίδιων με τον εγκατεστημένο εξοπλισμό ή μικρής κλίμακας επεκτάσεις και επικαιροποιήσεις στον υπάρχοντα εξοπλισμό ή στο υπάρχον λογισμικό. Ο νέος εξοπλισμός πρέπει να είναι νέος για την επιχείρηση ή οι επεκτάσεις, αντίστοιχα, νέες για την επιχείρηση, και να αφορούν μια σημαντική βελτίωση στις προδιαγραφές.
• Η διάθεση προϊόντων στην αγορά, στα οποία έχουν γίνει μικρές αισθητικές αλλαγές, όπως είναι μια αλλαγή στο χρώμα ή μια μικρή αλλαγή στο σχήμα, δεν πληροί την απαίτηση για ‘σημαντική διαφορά’ και επομένως δεν αποτελεί καινοτομία προϊόντος.
• Οι επιχειρήσεις που ασχολούνται με την κατά παραγγελία παραγωγή φτιάχνουν μοναδικά και συχνά σύνθετα αγαθά ή υπηρεσίες για πώληση στην αγορά (π.χ. παιχνίδια ηλεκτρονικού υπολογιστή, ταινίες) ή σύμφωνα με τις παραγγελίες πελατών (π.χ. κτίρια, εργοστάσια παραγωγής, λογιστικά συστήματα, μηχανήματα, συμβουλευτικές εκθέσεις). Εκτός από την περίπτωση που τα κατά παραγγελία τεμάχια παρουσιάζουν σημαντικά διαφορετικά διακριτικά γνωρίσματα από τα προϊόντα που έφτιαχνε προηγουμένως η επιχείρηση, δεν συνιστά καινοτομία προϊόντος. Δεν αποτελεί καινοτομία επιχειρησιακής διαδικασίας εκτός εάν η ανάπτυξη του έκτακτου προϊόντος υποχρέωσε την επιχείρηση να αναπτύξει και να χρησιμοποιήσει σημαντικά διαφορετικές ή βελτιωμένες δυνατότητες. Όμως, η πρώτη χρήση κατά παραγγελίας παραγωγής μπορεί να είναι καινοτομία επιχειρησιακής διαδικασίας.
• Μια ιδέα, ένα πρωτότυπο ή ένα μοντέλο που διαφημίζεται και που δεν υπάρχει ακόμα γενικά δεν αποτελεί καινοτομία προϊόντος, επειδή δεν πληροί την προϋπόθεση υλοποίησης, ακόμα και αν οι πελάτες προπαράγγειλαν ή προκατάβαλαν το ποσό για την ιδέα, όπως είναι η ιδέα ενός προϊόντος που αντλεί πόρους μέσω πλατφόρμας πληθοχρηματοδότησης. Η ιδέα μπορεί να αποτύχει ή να αργήσει περισσότερο από όσο αναμενόταν πριν γίνει διαθέσιμη για χρήση.
• Τα αποτελέσματα των δημιουργικών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων επαγγελματικών υπηρεσιών, όπως είναι οι μελέτες για πελάτες, τα βιβλία ή οι ταινίες, δεν είναι εξ’ ορισμού καινοτομία για τις επιχειρήσεις που τα αναπτύσσουν. Για παράδειγμα, η μελέτη μιας συμβουλευτικής επιχείρησης, η οποία διεξάγεται βάσει συμβολαίου με έναν πελάτη, που παρουσιάζει τα αποτελέσματα ενός έργου σχεδίασης και δεν έχει εμφανή στοιχεία νεωτερισμού, δεν είναι καινοτομία προϊόντος για τη συμβουλευτική επιχείρηση. Ο ρόλος που παίζει η μελέτη για την καινοτομία της επιχείρησης-αγοραστή, εξαρτάται από το αν τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν ή όχι σε καινοτομικές δραστηριότητες της επιχείρησης-πελάτη. Όμως, η συμβουλευτική επιχείρηση θα μπορούσε να πιστωθεί καινοτομία, αν εφάρμοζε νέες επιχειρησιακές διαδικασίες ως μέρος της εκτέλεσης του έργου για τον πελάτη της ή αν τα προσχέδια ή τα σχέδια που πωλούνται στην αγορά πληρούν τις απαιτήσεις του νεωτερισμού και της σημαντικής διαφοράς για την καινοτομία.
• Οι δράσεις των επιχειρήσεων της λιανικής, της χονδρικής, των μεταφορών και αποθήκευσης και των προσωπικών υπηρεσιών, που στόχο έχουν την επέκταση τoυ φάσματος των προϊόντων που διαχειρίζονται ή προσφέρουν σε πελάτες, αποτελούν καινοτομία μόνο στο βαθμό που η επέκταση απαιτεί σημαντικές αλλαγές στις επιχειρησιακές διαδικασίες. Ένας εισαγωγέας φρούτων ή ένας χονδρέμπορος φρούτων που προσθέτει μια νέα ποικιλία φρούτων για πώληση σε εμπόρους λιανικής, δεν ασχολείται με την καινοτομία εκτός εάν η επέκταση απαιτεί μια κύρια αλλαγή στις επιχειρησιακές διαδικασίες, όπως είναι η ανάπτυξη μιας νέας αλυσίδας εφοδιασμού ή η αγορά νεωτεριστικού εξοπλισμού ψύξης (π.χ. που να επιτρέπει τη διανομή νωπών προϊόντων που δεν ήταν προηγουμένως δυνατή).

Η υιοθέτηση ενός νέου ή βελτιωμένου προϊόντος ή επιχειρησιακής διαδικασίας από μια επιχείρηση που αποτελεί μέρος ενός ομίλου επιχειρήσεων συνιστά καινοτομία, ακόμα και αν το νέο ή βελτιωμένο προϊόν ή επιχειρησιακή διαδικασία εισήχθη στην αγορά ή τέθηκε σε λειτουργία από άλλες επιχειρήσεις εντός του ίδιου ομίλου επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, η υιοθέτηση, από μια θυγατρική επιχείρηση, μιας νέας επιχειρησιακής διαδικασίας που αναπτύχθηκε και χρησιμοποιήθηκε από τη μητρική επιχείρηση, είναι καινοτομία για τη θυγατρική επιχείρηση. Αλλά, η υιοθέτηση ενός νέου ή βελτιωμένου προϊόντος ή επιχειρησιακής διαδικασίας, που χρησιμοποιούνταν ήδη σε μια διαφορετική διεύθυνση ή τμήμα της ίδιας επιχείρησης, δεν συνιστά καινοτομία.